โรคติดต่อทางเพศพุ่งสูง แต่คนใช้ถุงยางอนามัยลดลง? สัญญาณอันตรายที่ต้องจับตา

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กลับมาเป็นปัญหาสาธารณสุขที่น่ากังวลอีกครั้ง ทั้งในประเทศไทย และทั่วโลก หลายหน่วยงานด้านสุขภาพรายงานตรงกันว่า จำนวนผู้ติดเชื้อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (Sexually Transmitted Infections: STIs) เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่นและวัยทำงานตอนต้น

สิ่งที่น่าตกใจยิ่งกว่าคือ ในขณะที่อัตราการติดเชื้อเพิ่มขึ้น กลับพบว่า การใช้ถุงยางอนามัย ซึ่งเป็นวิธีป้องกันพื้นฐาน และมีประสิทธิภาพสูง กลับมีแนวโน้มลดลงในหลายกลุ่มประชากร

คำถามสำคัญคือ ทำไมคนยุคใหม่จึงใช้ถุงยางอนามัยน้อยลง ทั้งที่ข้อมูลเรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เข้าถึงง่ายกว่าสมัยก่อน? และสถานการณ์นี้กำลังส่งสัญญาณอะไรต่อสังคมไทย?

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์กำลังเพิ่มขึ้นจริงหรือ?

คำตอบคือ จริง และเพิ่มขึ้นในหลายประเทศทั่วโลก องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ทุกวันมีผู้ติดเชื้อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์รายใหม่มากกว่าหนึ่งล้าน คนทั่วโลก ขณะที่หลายประเทศพบการกลับมาระบาดของโรคที่เคยควบคุมได้ดี เช่น ซิฟิลิส หนองใน และหนองในเทียม

ประเทศไทยเองก็พบแนวโน้มที่คล้ายกัน โดยข้อมูลจากกรมควบคุมโรคระบุว่า อัตราผู้ป่วยโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มอายุ 15–24 ปี

โรคที่พบเพิ่มขึ้นบ่อย ได้แก่

• ซิฟิลิส
• หนองในแท้
• หนองในเทียม
• เริมอวัยวะเพศ
• หูดหงอนไก่
• เอชไอวี (HIV)
• ฝีมะม่วง
• แผลริมอ่อน

หลายโรคอาจไม่มีอาการในระยะแรก ทำให้ผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่รู้ตัว และแพร่เชื้อต่อโดยไม่ตั้งใจ

ทำไมคนใช้ถุงยางอนามัยน้อยลง?

แม้ถุงยางอนามัยจะเป็นอุปกรณ์ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เข้าถึงง่าย ราคาถูก และมีประสิทธิภาพสูง แต่ข้อมูลหลายแห่งกลับพบว่าอัตราการใช้งานลดลง โดยมีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

• คนรุ่นใหม่มองว่า HIV รักษาได้ ในอดีต HIV ถูกมองว่าเป็นโรคร้ายแรงที่น่ากลัวมาก แต่ปัจจุบันความก้าวหน้าทางการแพทย์ทำให้ผู้ติดเชื้อสามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงคนทั่วไป หากได้รับยาต้านไวรัสอย่างต่อเนื่อง แม้จะเป็นข่าวดีทางการแพทย์ แต่ก็อาจทำให้บางคน ลดความระมัดระวัง และมองว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไม่อันตรายเหมือนเดิม หลายคนลืมไปว่า นอกจาก HIV ยังมีโรคอื่นอีกมากที่ยังสร้างผลกระทบรุนแรงต่อสุขภาพ เช่น ซิฟิลิสที่อาจทำลายระบบประสาท หรือ HPV ที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งปากมดลูก และมะเร็งทวารหนัก
• ความเชื่อผิด ๆ ว่า ดูสะอาดก็ปลอดภัย หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยคือ การตัดสินจากรูปลักษณ์ภายนอก หลายคนเชื่อว่า หากคู่ของตน ดูสะอาด สุภาพ หรือสุขภาพดี ก็ไม่น่ามีโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ซึ่งความจริงแล้วโรคจำนวนมากไม่มีอาการชัดเจน ผู้ติดเชื้ออาจไม่มีแผล ไม่มีผื่น ไม่มีตกขาวผิดปกติ และยังสามารถแพร่เชื้อได้
• การมีเพศสัมพันธ์แบบไม่วางแผน พฤติกรรมทางเพศที่เกิดขึ้นแบบฉับพลัน เช่น จากการดื่มแอลกอฮอล์ การใช้สารเสพติด หรือการพบกันผ่านแอปหาคู่ อาจทำให้หลายคนไม่ได้เตรียมถุงยางอนามัยไว้ล่วงหน้า เมื่อถึงสถานการณ์จริง จึงเลือก ไม่ใช้ มากกว่า หยุด
• ความรู้สึกว่าถุงยางอนามัยลดความสุขบางคนรู้สึกว่าการใช้ถุงยางอนามัยทำให้ความรู้สึกทางเพศลดลง หรือไม่เป็นธรรมชาติ จึงเลือกหลีกเลี่ยง ปัจจุบันแม้จะมีถุงยางอนามัยหลายรูปแบบ ทั้งบางพิเศษ ขนาดต่าง ๆ หรือแบบเพิ่มสัมผัส แต่ทัศนคตินี้ยังคงพบได้มาก
• ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ PrEP PrEP คือยาป้องกันการติดเชื้อ HIV สำหรับผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อ ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงหากใช้อย่างถูกต้อง อย่างไรก็ตาม บางคนเข้าใจผิดว่า เมื่อกิน PrEP แล้วไม่จำเป็นต้องใช้ถุงยางอนามัยอีก ทั้งที่ PrEP ป้องกันได้เฉพาะ HIV แต่ไม่สามารถป้องกันโรคอื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน หรือ HPV

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่กำลังน่ากังวล

• โรคซิฟิลิส โรคที่เคยลดลงในอดีตกำลังกลับมาระบาดอีกครั้ง โดยเฉพาะในวัยรุ่น และวัยทำงานระยะแรกอาจมีเพียงแผลเล็ก ๆ ที่ไม่เจ็บ ทำให้หลายคนมองข้าม หากไม่รักษา เชื้ออาจลุกลามไปยังสมอง หัวใจ และระบบประสาทได้
• โรคหนองในแท้ และโรคหนองในเทียม มักมีอาการปัสสาวะแสบขัด มีหนอง หรือปวดอุ้งเชิงกราน แต่บางรายไม่มีอาการ ปัญหาสำคัญคือ เชื้อบางชนิดเริ่มดื้อยาปฏิชีวนะ ทำให้รักษายากขึ้น
• การติดเชื้อHPV และโรคหูดหงอนไก่ เชื้อ HPV เป็นหนึ่งในโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่พบบ่อยมาก หลายสายพันธุ์ทำให้เกิดหูดหงอนไก่ ขณะที่บางสายพันธุ์เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง ทั้งผู้หญิง และผู้ชายสามารถติดเชื้อได้
• การติดเชื้อเอชไอวี แม้การรักษาจะพัฒนาขึ้นมาก แต่ HIV ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด และยังส่งผลต่อสุขภาพระยะยาว รวมถึงภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาต่อเนื่อง

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

แม้โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์สามารถเกิดได้กับทุกคน แต่บางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงกว่า เช่น

• วัยรุ่น และนักศึกษา
• ผู้ที่มีคู่นอนหลายคน
• ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัย
• ผู้ที่ใช้แอปหาคู่บ่อย
• ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเสพติดก่อนมีเพศสัมพันธ์
• ผู้ที่ไม่เคยตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักโดยไม่ป้องกัน

สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อาจแสดงอาการได้หลากหลาย เช่น

• มีตุ่ม แผล หรือผื่นบริเวณอวัยวะเพศ
• คัน แสบ หรือเจ็บ
• มีตกขาวผิดปกติ
• มีหนองจากอวัยวะเพศ
• ปัสสาวะแสบขัด
• เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
• มีเลือดออกผิดปกติ
• ต่อมน้ำเหลืองโตบริเวณขาหนีบ

อย่างไรก็ตาม หลายโรค ไม่มีอาการ ดังนั้นแม้ไม่มีความผิดปกติ ก็ควรตรวจเมื่อมีความเสี่ยง

การไม่ใช้ถุงยางอนามัย ส่งผลกระทบมากกว่าที่คิด

• เสี่ยงติดเชื้อหลายโรคพร้อมกัน ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันอาจติดเชื้อได้มากกว่าหนึ่งชนิดในเวลาเดียวกัน เช่น HIV ร่วมกับซิฟิลิสหรือหนองใน
• เพิ่มภาวะมีบุตรยาก หนองใน และหนองในเทียมสามารถทำให้เกิดการอักเสบในระบบสืบพันธุ์ จนนำไปสู่ภาวะมีบุตรยากได้ทั้งชาย และหญิง
• ส่งผลต่อทารกในครรภ์ หญิงตั้งครรภ์ที่ติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด อาจส่งผลต่อทารก เช่น แท้ง คลอดก่อนกำหนด หรือทารกติดเชื้อแต่กำเนิด
• กระทบสุขภาพจิต และความสัมพันธ์ ความเครียด ความวิตกกังวล ความรู้สึกผิด หรือปัญหาความสัมพันธ์ เป็นผลกระทบที่พบได้บ่อยหลังตรวจพบโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

วิธีป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่ได้ผลจริง

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้อง และสม่ำเสมอ ยังเป็นวิธีป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่มีประสิทธิภาพที่สุด ควรใช้ตั้งแต่เริ่มจนจบกิจกรรมทางเพศ และเปลี่ยนใหม่ทุกครั้ง
• ตรวจสุขภาพทางเพศเป็นประจำ ผู้ที่มีความเสี่ยงควรตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอ แม้ไม่มีอาการ การตรวจเร็วช่วยให้รักษาได้เร็ว ลดการแพร่เชื้อ และลดภาวะแทรกซ้อน
• ฉีดวัคซีน HPV และไวรัสตับอักเสบบี วัคซีนช่วยลดความเสี่ยงโรคบางชนิดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะ HPV ที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งหลายประเภท
• สื่อสารกับคู่นอนอย่างตรงไปตรงมา การพูดคุยเรื่องการป้องกัน การตรวจสุขภาพ และประวัติความเสี่ยง เป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรอาย
• หลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์ขณะมึนเมา แอลกอฮอล์ และสารเสพติดลดการตัดสินใจ ทำให้มีโอกาสเกิดพฤติกรรมเสี่ยงมากขึ้น

ทำไมเรื่องนี้จึงเป็น สัญญาณอันตรายของสังคม?

การที่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เพิ่มขึ้น แต่การใช้ถุงยางอนามัยกลับลดลง สะท้อนหลายปัญหาในสังคม เช่น

• การขาดความรู้เรื่องเพศศึกษา
• การเข้าถึงข้อมูลที่ผิด
• ความอายในการซื้อถุงยางอนามัย
• ทัศนคติว่าโรคไม่ร้ายแรง
• การสื่อสารเรื่องเพศที่ยังเป็นเรื่องต้องห้าม

หากไม่เร่งแก้ไข ปัญหาอาจส่งผลระยะยาวทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของประชากร

เพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัย ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

การใช้ถุงยางอนามัยไม่ใช่เรื่องของความไม่ไว้ใจ แต่คือความรับผิดชอบต่อสุขภาพของทั้งตนเอง และคู่นอน

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไม่เลือกอายุ เพศ หรือสถานะทางสังคม และหลายครั้งผู้ติดเชื้อก็ไม่รู้ตัวดังนั้น การ ป้องกันตั้งแต่ต้น การตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ และการมีความรู้ที่ถูกต้อง คือวิธีที่ดีที่สุดในการดูแลสุขภาพทางเพศในระยะยาว

อ่านบทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

วัยรุ่นไทยยุคใหม่ต้องรู้ ความเสี่ยงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และวิธีดูแลตนเอง

ประโยชน์ของถุงยางอนามัย

สถานการณ์โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เพิ่มสูงขึ้นสวนทางกับอัตราการใช้ถุงยางอนามัยที่ลดลง เป็นสัญญาณสำคัญที่สังคมไม่ควรมองข้าม

แม้เทคโนโลยีทางการแพทย์จะช่วยรักษาโรคได้ดีขึ้น แต่การป้องกันยังคงสำคัญที่สุด เพราะโรคบางชนิดอาจสร้างผลกระทบระยะยาวต่อร่างกาย ระบบสืบพันธุ์ สุขภาพจิต และคุณภาพชีวิต

การใช้ถุงยางอนามัย ตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ และมีความรู้เรื่องเพศอย่างถูกต้อง คือกุญแจสำคัญในการลดการแพร่ระบาดของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในปัจจุบัน

เอกสารอ้างอิง

• World Health Organization (WHO). Sexually transmitted infections (STIs). ข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ทั่วโลก การป้องกัน และแนวทางควบคุมโรค. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก World Health Organization (WHO)
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Sexually Transmitted Infections Surveillance. รายงานสถิติ และแนวโน้มโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในสหรัฐอเมริกา. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
• Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). Global HIV & AIDS statistics — Fact sheet. ข้อมูลสถานการณ์ HIV และพฤติกรรมป้องกันทั่วโลก. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก UNAIDS
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และแนวโน้มการระบาดในประเทศไทย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
• กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลการป้องกัน HIV และการส่งเสริมสุขภาพทางเพศในวัยรุ่นไทย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข