HIV ระยะไม่มีอาการต่างจากเอดส์อย่างไร และควรดูแลอะไร

คำว่า “เอดส์ระยะที่ 2” มักใช้คลาดเคลื่อนจาก HIV ระยะที่อาจยังไม่มีอาการ HIV เป็นไวรัส ส่วนเอดส์เป็นภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องระยะรุนแรง การไม่มีอาการไม่ใช่เหตุให้รอรักษา และการรักษาต่อเนื่องช่วยป้องกันการดำเนินโรคได้

HIV ระยะไม่มีอาการต่างจากเอดส์อย่างไร?

การติดเชื้อเอชไอวี หรือไวรัสภูมิคุ้มกันบกพร่องในมนุษย์ และโรคเอดส์ไม่ใช่สิ่งที่เหมือนกัน แต่มีความเกี่ยวข้องกัน เนื่องจากเอดส์เป็นระยะหลังของการติดเชื้อเอชไอวี ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อร่างกายติดเชื้อเอชไอวีจากการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย ใช้เข็มฉีดยาที่ใช้กันร่วมกับผู้ติดเชื้อ การได้รับเลือดที่ติดเชื้อ หรือสัมผัสจากแม่ติดเชื้อ หากเป็นช่วงเวลาที่ปริมาณการติดเชื้อยังไม่มากนัก ผู้ป่วยอาจมีอาการเหมือนไข้หวัด เช่น ไข้หวัด ปวดศีรษะ ไอเจ็บคอ ต่อมน้ำเหลืองโตอักเสบ หรือปวดเมื่อยตามตัว เป็นต้น

บางคนไม่มีอาการแม้มี HIV จึงต้องตรวจเพื่อทราบสถานะและเชื่อมต่อการรักษา การเข้าถึงยาและการดูแลอาจมีอุปสรรค ไม่ใช่ความผิดของบุคคล และไม่ควรรออาการก่อนเริ่มแผนดูแลกับทีมรักษา

การดำเนินโรคแตกต่างกันในแต่ละคน ไม่มีเส้นเวลาตายตัวว่าครบ 10 ปีแล้วจะเป็นเอดส์ แพทย์ประเมินผลตรวจภูมิคุ้มกันและภาวะเจ็บป่วยร่วม ไม่วินิจฉัยระยะจากจำนวนปีหรืออาการอย่างเดียว

ปัจจัยเสี่ยงการติดเชื้อเอชไอวี

เมื่อสัมผัสกับสารคัดหลั่ง เช่น เลือด น้ำเหลือง น้ำอสุจิ น้ำหล่อลื่นในช่องคลอด น้ำหล่อลื่นทางทวารหนัก หรือน้ำนมจากแม่ที่มีเชื้อเอชไอวี ซึ่งปัจจัยเสี่ยงของการติดเชื้อ ประกอบไปด้วย:

• การมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด หรือทางทวารหนัก โดยไม่สวมถุงยางอนามัย
• การมีเพศสัมพันธ์กับคู่นอนหลายคน หรือคู่นอนที่ไม่ทราบประวัติสุขภาพทางเพศ
• มีโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ เช่น หนองในแท้ หนองในเทียม ซิฟิลิส เริมที่อวัยวะเพศ หูดหงอนไก่ โรคพยาธิในช่องคลอด ฯลฯ
• ผู้ใช้สารเสพติด และใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
• เป็นหญิงตั้งครรภ์ที่ติดเชื้อเอชไอวี ติดต่อผ่านไปยังทารกในครรภ์ และในระหว่างการคลอดบุตรทางช่องคลอด และการให้นมบุตรหลังคลอด

การรักษา HIV แม้ไม่มีอาการ

• ยาต้านไวรัส (Antiretroviral Therapy) ตามคำแนะนำของแพทย์ ช่วยให้การติดเชื้อเอชไอวียังคงอยู่ในระยะที่ 2 โดยไม่พัฒนาไปสู่โรคเอดส์ ช่วยยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัส ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันซ่อมแซมตัวเอง และช่วยป้องกันไม่ให้อวัยวะต่างๆ ในร่างกายถูกทำลายไปมากกว่านี้ จึงทำให้สามารถป้องกันการแพร่กระจายเชื้อไปยังผู้อื่นได้
• ไวรัสเอชไอวีมีการปรับตัวได้เร็ว และดื้อต่อยาได้ง่าย ดังนั้น ผู้ติดเชื้อจึงจำเป็นต้องรับประทานยาต้านไวรัสอย่างเคร่งครัด เป็นประจำทุกวัน และไม่ขาดยา เพื่อให้ตัวยาออกฤทธิ์ต่อเชื้อไวรัสตลอดเวลา
• ผู้ที่ได้รับการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี และรับประทานยาต้านอย่างต่อเนื่อง จะมีปริมาณไวรัสลดลงจนตรวจแทบไม่พบ (U=U) ปริมาณไวรัสเอชไอวีที่ตรวจไม่พบ ไม่ได้หมายความว่าไวรัสจะหายไปจากร่างกายอย่างถาวร เนื่องจากเชื้ออาจแฝงตัวอยู่ในเซลล์ส่วนต่างๆ ของร่างกาย เช่น สมอง และต่อมน้ำเหลือง หากหยุดการรักษา เชื้อเอชไอวีจะหลุดออกจากที่ซ่อน และไหลกลับเข้าสู่กระแสเลือด เพิ่มจำนวนมาทำลายสุขภาพของผู้ติดเชื้อได้ในภายหลัง
• การรักษาและติดตามต่อเนื่องช่วยให้ผู้มี HIV มีสุขภาพดีและชีวิตยืนยาวได้ แม้อยู่ในระยะเอดส์ก็ยังควรเชื่อมต่อการรักษา ไม่คาดการณ์อายุขัยเฉพาะบุคคลจากบทความ

ดูแลสุขภาพเมื่อมี HIV โดยยังไม่มีอาการอย่างไร

ไม่ว่าจะมีอาการหรือไม่ ให้รับการดูแล HIV ต่อเนื่องและขอความช่วยเหลือเมื่อเข้าถึงยาได้ยาก ไม่ใช้การดูแลตนเองแทนยาต้านหรือการประเมินของทีมรักษา

• กินยาต้านไวรัส เป็นประจำทุกวัน และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
• รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ไม่อ้วนและไม่ผอมจนเกินไป
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ อย่างน้อย 8-10 ชั่วโมงต่อวัน
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เช่น ผักใบเขียว พืชตระกูล ถั่ว ส้ม ผลไม้ที่มีอนุมูลอิสระ ซึ่งดีต่อระบบภูมิคุ้มกัน อาหารที่มีโปรตีนสูง เช่น เนื้อไก่ และเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ไข่ โยเกิร์ต และชีส ช่วยสร้างกล้ามเนื้อ และช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้ดีขึ้น
• การกินอาหารมื้อเล็กๆ หลายๆ มื้อ แทนที่จะกินมื้อใหญ่เพียง 2-3 มื้อในแต่ละวัน อาจช่วยลดอาการคลื่นไส้ อันเป็นผลข้างเคียงของยาต้านไวรัสได้
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อของคุณ ลดความเสี่ยงของโรคซึมเศร้า อีกทั้งยังช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันต่อสู้กับเชื้อโรคต่างๆ ได้ดีขึ้น
• บุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์มากอาจกระทบสุขภาพ คุยกับทีมดูแลเรื่องวิธีลดอันตรายและความช่วยเหลือที่ต้องการ ไม่สรุปว่าทำให้ยาต้านไม่ออกฤทธิ์หรือบอกระยะเอดส์จากการใช้สารอย่างเดียว

อ่านบทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

ความเครียดทางอารมณ์ในผู้มีเชื้อเอชไอวี

การรักษา HIV ด้วยยาต้านไวรัส

กล่าวโดยสรุปคือ ระยะการติดเชื้อเอชไอวี แบ่งออกเป็นสามระยะด้วยกัน โดยระยะแรก เป็นการติดเชื้อเอชไอวีเฉียบพลัน ระยะฟักตัวทางคลินิก (HIV ไม่ได้อยู่เฉยๆ) และระยะเอดส์ อย่างไรก็ตาม การติดเชื้อเอชไอวี มักไม่เรียกว่า เอชไอวีระยะที่ 2 ที่ถือว่าอยู่ในระยะแฝงทางคลินิก และผู้ติดเชื้ออาจไม่มีอาการใดๆ แต่เชื้อไวรัสยังคงโจมตีระบบภูมิคุ้มกันอย่างต่อเนื่อง

ระยะของขั้นตอนนี้อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับการรักษาด้วยยาต้านไวรัส และสุขภาพโดยรวม หากติดเชื้อเอชไอวีไม่ได้รับการรักษา เชื้อไวรัสก็จะทำลายระบบภูมิคุ้มกันในที่สุด ทำให้ผู้ติดเชื้อมีโอกาสสูงที่จะเป็นมะเร็งบางชนิด เวลานี้ผู้ป่วยถึงจะได้รับการตรวจพบว่าเป็นโรคเอดส์

อ้างอิงประกอบการตรวจ: WHO: HIV และ AIDS

ไม่ควรซื้อยา เริ่มยา หยุดยา เปลี่ยนยา หรือปรับขนาดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อวางแผนตามสถานการณ์ของตน

ปรับปรุงเนื้อหา: 9 ตุลาคม 2569