มีเชื้อเอชไอวีไปทำฟัน ผู้เขียนไม่พบเอกสารของไทยที่บังคับให้บอกสถานะกับหมอฟัน แต่คำประกาศสิทธิและข้อพึงปฏิบัติของผู้ป่วย ซึ่งทันตแพทยสภาร่วมออกเมื่อปี 2558 วางเป็นข้อพึงปฏิบัติว่าให้ข้อมูลสุขภาพที่เป็นจริงและครบถ้วน จะบอกละเอียดแค่ไหนเป็นการตัดสินใจของคุณ อย่างน้อยควรบอกยาทุกชนิดที่กินอยู่ และอย่าหยุดยาต้านไวรัสเองเพราะจะไปทำฟัน

ภาพผู้ชายปรึกษาหมอฟันเป็นส่วนตัว พร้อมคำแนะนำให้แจ้งข้อมูลสุขภาพและยาที่ใช้ ไม่หยุดยาต้านเอง และให้หมอฟันประเมินการรักษา

มีเชื้อเอชไอวีไปทำฟันได้ไหม

เอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านไม่มีฉบับใดให้ผู้มีเชื้อเอชไอวีงดทำฟัน แนวทางปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยทางทันตกรรม 2567 ฉบับปรับปรุงของทันตแพทยสภา ซึ่งระบุว่าเริ่มใช้ 1 ตุลาคม 2569 ให้ใช้มาตรการควบคุมการติดเชื้อพื้นฐานกับผู้ป่วยทันตกรรมทุกราย ไม่ว่าจะเป็นผู้ป่วยโรคติดเชื้อหรือไม่ และในตารางตัวอย่างของแนวทาง โรคติดเชื้อเอชไอวีใช้มาตรการพื้นฐานนี้อย่างเดียว

ส่วนหัตถการแบบไหนเหมาะกับคุณ เป็นเรื่องที่ทันตแพทย์ประเมินเป็นรายคน

ต้องบอกสถานะเอชไอวีกับหมอฟันไหม

คำประกาศสิทธิและข้อพึงปฏิบัติของผู้ป่วย ซึ่งแพทยสภา ทันตแพทยสภา และองค์กรวิชาชีพด้านสุขภาพอื่นออกร่วมกันเมื่อ 12 สิงหาคม 2558 เขียนในส่วนข้อพึงปฏิบัติว่า ให้ข้อมูลด้านสุขภาพที่เป็นจริงและครบถ้วนแก่ผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ และเขียนว่าการปกปิดข้อมูลอาจส่งผลเสียต่อการรักษา คำประกาศไม่ได้เอ่ยถึงเอชไอวี

คำประกาศเดียวกันเขียนว่าผู้ป่วยมีสิทธิได้รับการปกปิดข้อมูลของตนเอง เว้นแต่ผู้ป่วยยินยอม หรือเป็นหน้าที่ของผู้ประกอบวิชาชีพเพื่อประโยชน์โดยตรงของผู้ป่วยหรือตามกฎหมาย

คนที่ตัดสินใจว่าจะบอกเมื่อไรและละเอียดแค่ไหนคือตัวคุณ สิ่งที่ผู้เขียนแนะนำให้บอกเสมอคือยาทุกชนิดที่กินอยู่ รวมยาต้านไวรัส ซึ่งเท่ากับบอกสถานะไปด้วย แนวทางของทันตแพทยสภาให้ซักประวัติใช้ยาของผู้ป่วยทุกราย และให้มีระบบตรวจสอบรายการยาที่ผู้ป่วยได้รับอยู่ก่อนสั่งยารายการใหม่ เพื่อป้องกันการสั่งยาที่ไม่เหมาะสม เช่น ยาที่อาจมีปฏิกิริยาต่อกัน ถ้าเลือกไม่บอก ให้ถามคลินิกที่รับยาก่อนกินยาที่ได้จากคลินิกทำฟัน

แนวทางของทันตแพทยสภาให้ป้องกันการติดเชื้อกับคนไข้ทุกราย

มาตรการพื้นฐานนี้แนวทางของทันตแพทยสภาเรียกว่า standard precaution หรือการป้องกันมาตรฐาน แนวทางอธิบายว่าหลักคือให้ปฏิบัติงานเสมือนว่าสิ่งต่าง ๆ เช่น เลือดและน้ำลาย ของผู้ป่วยทุกรายอาจเป็นสิ่งติดเชื้อ และเขียนว่ามาตรการนี้ป้องกันการแพร่กระจายเชื้อที่ติดต่อทางเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ องค์การอนามัยโลกอธิบายการป้องกันมาตรฐานว่าเป็นมาตรฐานขั้นต่ำที่บุคลากรสุขภาพทุกคนควรใช้กับผู้รับบริการทุกคน เพื่อลดความเสี่ยงของการแพร่เชื้อจากทั้งแหล่งที่รู้และแหล่งที่ยังไม่รู้

เอกสารทั้งสองเขียนให้บุคลากรใช้ ไม่ใช่รายการให้คนไข้ใช้ตรวจคลินิก และแนวทางของทันตแพทยสภาระบุว่าเป็นข้อเสนอแนะทางวิชาการที่คลินิกนำไปปรับใช้ตามบริบทได้ จึงไม่ใช่คำรับรองว่าทุกแห่งทำตาม

ถ้าคลินิกขอให้ไปตรวจเอชไอวีก่อนถึงจะทำฟันให้

แนวทางการตรวจเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบของไทยปี 2568 เขียนว่าการตรวจหาการติดเชื้อเป็นสิทธิส่วนบุคคล ต้องไม่เป็นการบังคับตรวจ ผู้รับบริการต้องได้รับข้อมูลก่อนและต้องให้การยินยอม

แนวทางฉบับนี้สรุปแนวทางปฏิบัติของแพทย์เกี่ยวกับเอชไอวี พ.ศ. 2557 ของแพทยสภาไว้ว่า แพทย์ต้องไม่ปฏิเสธการรักษาเพราะผู้ป่วยมีเชื้อเอชไอวี ข้อนี้เขียนถึงแพทย์ ในเอกสารของทันตแพทยสภาที่ผู้เขียนเปิดอ่านไม่มีข้อที่เขียนเรื่องนี้ตรงตัว ส่วนคำประกาศสิทธิผู้ป่วยเขียนว่าผู้ป่วยทุกคนมีสิทธิได้รับการรักษาตามมาตรฐานวิชาชีพ โดยไม่มีการเลือกปฏิบัติตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ

กรมควบคุมโรคยกผลสำรวจดัชนีการตีตราและเลือกปฏิบัติต่อผู้มีเชื้อเอชไอวีของไทย ซึ่งกรมเรียกว่าของปี 2566 ว่าผู้ตอบร้อยละ 5.2 เคยถูกบังคับตรวจหรือถูกให้เปิดเผยสถานะเพื่อรับการดูแลสุขภาพ ตัวเลขนี้เป็นของบริการสุขภาพโดยรวม ไม่ได้แยกเฉพาะการทำฟัน

ถ้าเจอที่จุดบริการ ผู้เขียนเสนอให้ถามว่าการตรวจนี้เกี่ยวกับแผนการรักษาอย่างไร และบอกได้ว่ายังไม่ยินยอมตรวจ หรือขอคุยกับผู้รับผิดชอบ อีกทางคือแจ้งระบบรับเรื่องร้องเรียน “ปกป้อง” บนเว็บของกรมควบคุมโรค ซึ่งเมื่อเปิดอ่านวันที่ 7 ตุลาคม 2569 ระบุสถานการณ์ที่ติดต่อได้ เช่น ถูกบังคับตรวจเอชไอวี ถูกเปิดเผยสถานะ และถูกกีดกันหรือเลือกปฏิบัติเพราะมีเชื้อเอชไอวี

ภาพผู้ชายแสดงรายการยาในมือถือให้ทีมทันตกรรมดู พร้อมหัวข้อเรื่องยา ประวัติสุขภาพ อาการในช่องปาก และการขอคุยเป็นส่วนตัว

สิ่งที่ควรบอกทีมทันตกรรม และสิ่งที่ถามกลับได้

เรื่องที่บอกทีมทันตกรรมได้ ที่มาของข้อนี้ ถามกลับได้ว่า
ยาที่กินอยู่ทุกชนิด รวมยาต้านไวรัส แนวทางของทันตแพทยสภาให้มีระบบตรวจสอบรายการยาที่ผู้ป่วยได้รับอยู่ก่อนสั่งยารายการใหม่ ยาที่จะสั่งใช้ร่วมกับยาที่กินอยู่ได้ไหม
โรคประจำตัวและประวัติแพ้ยา แนวทางเดียวกันให้ซักประวัติสุขภาพและประวัติแพ้ยาของผู้ป่วยทุกราย ต้องเตรียมอะไรก่อนวันนัด
อาการในช่องปาก เช่น เจ็บ เลือดออก แผลที่ไม่หาย ข้อเสนอของผู้เขียน ควรกลับมาติดตามเมื่อไร
ไม่สะดวกคุยเรื่องส่วนตัวในที่โล่ง ข้อเสนอของผู้เขียน มีมุมที่คุยส่วนตัวได้ไหม

อย่าหยุดหรือปรับยาต้านไวรัสเองเพราะจะไปทำฟัน เรื่องยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่แน่ใจให้ถามคลินิกที่รับยาก่อนวันนัด

เมื่อความกลัวถูกปฏิเสธทำให้เลื่อนการรักษา

ถ้าความกลัวถูกปฏิเสธทำให้คุณเลื่อนนัดทำฟันมาเรื่อย ๆ คุณไม่ได้กังวลไปเอง กรมควบคุมโรคเขียนเมื่อ 20 พฤษภาคม 2567 ว่าการเลือกปฏิบัติยังมีอยู่ในสังคม และมีคนที่ถูกเลือกปฏิบัติ เช่น เมื่อเข้ารับบริการด้านสุขภาพ

ถ้าเคยเจอมาแล้วและไม่อยากกลับไปที่เดิม เล่าให้ทีมที่คลินิกเอชไอวีของคุณฟัง และถามว่าช่วยแนะนำหน่วยทันตกรรมได้หรือไม่ อ่านต่อได้ที่ กลัวผลตรวจเอชไอวี ปัญหาที่ทำให้คนไม่กล้าเผชิญความจริง และ HIV Stigma คืออะไร? ทำไมการตีตราผู้มีเชื้อเอชไอวียังเกิดขึ้นในปัจจุบัน

คำถามที่พบบ่อย

หมอฟันปฏิเสธไม่รักษาคนที่มีเชื้อได้ไหม

ในเอกสารของทันตแพทยสภาที่ผู้เขียนเปิดอ่าน ไม่มีข้อที่เขียนเรื่องนี้ตรงตัว และบทความนี้ไม่ได้ให้คำตอบทางกฎหมาย คำประกาศสิทธิผู้ป่วยที่ทันตแพทยสภาร่วมออกเขียนว่าผู้ป่วยทุกคนมีสิทธิได้รับการรักษาโดยไม่มีการเลือกปฏิบัติตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ ถ้าเจอ แจ้งระบบ “ปกป้อง” ได้

กินยาต้านไวรัสอยู่ ต้องบอกทีมทันตกรรมไหม

ผู้เขียนแนะนำให้บอก แนวทางของทันตแพทยสภาให้มีระบบตรวจสอบรายการยาที่ผู้ป่วยได้รับอยู่ก่อนสั่งยารายการใหม่ ถ้าเลือกไม่บอก ให้ถามคลินิกที่รับยาก่อนกินยาที่ได้จากคลินิกทำฟัน

ตรวจเอชไอวีก่อนทำฟันเป็นขั้นตอนของทุกคนหรือเปล่า

ในแนวทางของทันตแพทยสภาที่เปิดอ่าน ผู้เขียนไม่พบข้อที่ให้ตรวจเอชไอวีผู้ป่วยก่อนทำฟัน ถ้าทันตแพทย์เสนอให้ตรวจ ถามเหตุผลได้ แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 เขียนว่าการตรวจต้องไม่เป็นการบังคับ

ต้องหยุดยาต้านไวรัสก่อนไปทำฟันไหม

อย่าหยุดหรือปรับยาเอง เรื่องยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์ที่ดูแลคุณ ถามคลินิกที่รับยาก่อนวันนัดได้

ข้อมูลที่บอกคลินิกทำฟันเป็นความลับไหม

คำประกาศสิทธิผู้ป่วยเขียนว่าผู้ป่วยมีสิทธิได้รับการปกปิดข้อมูลของตนเอง โดยมีข้อยกเว้น เช่น เมื่อผู้ป่วยยินยอมหรือตามกฎหมาย ถามคลินิกได้ว่าใครเข้าถึงข้อมูลนี้ได้

สรุป

มีเชื้อเอชไอวีไปทำฟัน ผู้เขียนไม่พบเอกสารของไทยที่บังคับให้บอกสถานะ แต่คำประกาศสิทธิและข้อพึงปฏิบัติของผู้ป่วยวางเป็นข้อพึงปฏิบัติว่าให้ข้อมูลสุขภาพที่เป็นจริงและครบถ้วน แนวทางของทันตแพทยสภาให้ใช้มาตรการควบคุมการติดเชื้อพื้นฐานกับผู้ป่วยทุกราย แต่เป็นข้อเสนอแนะ ไม่ใช่คำรับรองว่าทุกคลินิกทำตาม

จะบอกละเอียดแค่ไหนเป็นการตัดสินใจของคุณ แต่อย่างน้อยควรบอกยาทุกชนิดที่กินอยู่ และอย่าหยุดหรือปรับยาต้านไวรัสเอง ถ้าถูกขอให้ตรวจเอชไอวีเป็นเงื่อนไขหรือถูกปฏิเสธ ถามเหตุผล และแจ้งระบบ “ปกป้อง” ได้ อ่านเรื่องการรักษาต่อได้ที่ การรักษา HIV: เริ่มเร็ว สุขภาพดี และก้าวสู่ U=U ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง