รับยาต้าน HIV ทางไกลในไทยมีอยู่จริงในสถานพยาบาลบางแห่ง ให้ถามคลินิกที่รักษาอยู่ว่ามีหรือไม่ กรมควบคุมโรคจัดทำคู่มือการจัดบริการสุขภาพทางไกลด้านเอชไอวี (คำนำลงปี 2566) จากการทำงานของสถานพยาบาลนำร่อง 7 แห่ง คู่มือให้แต่ละคลินิกกำหนดเกณฑ์ผู้รับบริการเอง และให้ผู้ที่สนใจแจ้งพยาบาลหรือแพทย์ที่คลินิกยาต้านไวรัสเพื่อประเมินก่อน ส่วนบริการพบแพทย์ผ่านแอปในคู่มือผู้ใช้สิทธิบัตรทองของ สปสช. ไม่ได้ลงเอชไอวีไว้ในรายการโรค

รับยาต้าน HIV ทางไกล คู่มือของกรมควบคุมโรคหมายถึงอะไร

คู่มือนี้เขียนให้บุคลากรในคลินิกยาต้านไวรัส บริการสุขภาพทางไกลในคู่มือหมายถึงการให้บริการทางการแพทย์ การพยาบาล งานเภสัชกรรม งานเทคนิคการแพทย์ และการสาธารณสุข ผ่านเทคโนโลยีการสื่อสาร รวมถึงโทรศัพท์

สถานพยาบาลนำร่อง 7 แห่งในคู่มือมีหลายแบบ เช่น โรงพยาบาลรามาธิบดี โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ ศูนย์บริการสาธารณสุข 28 กรุงธนบุรี และทัณฑสถานโรงพยาบาลราชทัณฑ์ โครงการได้งบสนับสนุนจากศูนย์ความร่วมมือไทย–สหรัฐ ด้านสาธารณสุข และคู่มือเขียนว่าหวังให้ขยายไปให้ครอบคลุมโรงพยาบาลทั่วประเทศ

แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ของกรมควบคุมโรค ลงการส่งยาทางไปรษณีย์ไว้เป็นรูปแบบหนึ่งของการจัดบริการยาต้านนอกหน่วยบริการ สำหรับผู้มีเชื้อเอชไอวีที่อาการคงที่ รูปแบบอื่นของเล่มเดียวกันอ่านได้ที่ รับยาต้าน HIV ครั้งละหลายเดือน: ใครเข้าเกณฑ์ และระบบบริการไทยมีแบบไหนบ้าง

คู่มือยกตัวอย่างว่าบริการนี้เหมาะกับใคร

คู่มือยกตัวอย่างสถานการณ์ที่บริการทางไกลเป็นทางเลือกเมื่อผู้รับยาไม่สะดวกมาคลินิก เช่น

  • ผู้ที่รับยาต้านต่อเนื่อง อาการคงที่ กินยาสม่ำเสมอ และตรวจไม่พบเชื้อในเลือดแล้ว
  • ผู้ที่เพิ่งเริ่มยาต้าน และต้องติดตามเรื่องการกินยาในช่วงสัปดาห์แรก ๆ หรือต้องฟังผลตรวจ
  • ผู้ที่กินยาไม่สม่ำเสมอและอยากได้รับการปรึกษาต่อเนื่อง แต่มาโรงพยาบาลบ่อย ๆ ไม่สะดวก

เกณฑ์ตัวอย่างในคู่มือ เช่น อ่านและเขียนภาษาไทยได้เมื่อระบบเป็นภาษาไทย สมัครใจและให้ความยินยอมได้ด้วยตัวเอง ใช้สมาร์ทโฟน แท็บเล็ต หรือคอมพิวเตอร์ได้หรือเต็มใจเรียนรู้ และเน้นผู้ที่ไม่มีอาการเจ็บป่วยวิกฤต คู่มือเขียนว่าแต่ละแห่งกำหนดเกณฑ์ได้ตามบริบท โดยให้แพทย์กับทีมพิจารณาตามดุลยพินิจ ข้อเหล่านี้เขียนให้ผู้ให้บริการใช้คัดเลือก ไม่ได้มีไว้ให้ผู้อ่านตัดสินเองว่าใช้ได้หรือไม่

ขั้นตอนตั้งแต่ขอใช้บริการจนได้ยาทางไปรษณีย์

ขั้นตอนตัวอย่างและบทบาทของทีมในคู่มือ เรียงได้ดังนี้ แต่ละแห่งอาจจัดไม่เหมือนกัน

ภาพประกอบ: รับยาต้าน HIV ทางไกลในไทย ระบบบริการจัดไว้อย่างไร (2/3)
  1. แจ้งความประสงค์กับพยาบาลหรือแพทย์ที่คลินิกยาต้านไวรัสตอนมาตรวจ หรือแจ้งทางโทรศัพท์หรือไลน์ เจ้าหน้าที่จะประเมินคุณสมบัติและความพร้อม
  2. พยาบาลให้ข้อมูลบริการ และให้ลงนามยินยอมรับการรักษาผ่านระบบทางไกล
  3. เพิ่มช่องทางหรือโปรแกรมที่คลินิกใช้ ลงทะเบียน แล้วนัดวันเวลา
  4. ถึงเวลานัดก็เข้าระบบเพื่อพบแพทย์หรือทีมผู้ให้บริการ
  5. ชำระค่ายาตามสิทธิและค่าส่งไปรษณีย์ตามระบบของโรงพยาบาล
  6. เภสัชกรตรวจคำสั่งยา จัดยาใส่กล่อง และส่งทางไปรษณีย์ตามที่ตกลงกันไว้

ค่าใช้จ่ายและสิทธิ เอกสารเขียนไว้แค่ไหน

คู่มือของกรมควบคุมโรคเขียนว่า บริการสุขภาพทางไกลสอดคล้องกับนโยบายของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และสำนักงานประกันสังคม ที่จัดสรรงบประมาณสนับสนุน และเล่าว่า สปสช. มีโครงการจ่ายค่าบริการสาธารณสุขทางไกลให้หน่วยบริการในระบบบัตรทองที่ผ่านคุณสมบัติ ข้อมูลส่วนนี้เป็นของปีงบประมาณ 2566 และเป็นเงินที่จ่ายให้หน่วยบริการ ไม่ได้บอกว่าผู้รับยาต้องจ่ายเท่าไร

หน้าบริการแพทย์ทางไกลในคู่มือผู้ใช้สิทธิของ สปสช. ที่เปิดอ่านเมื่อ 14 ตุลาคม 2569 เป็นบริการพบแพทย์ผ่านแอปสำหรับ 42 กลุ่มโรคและอาการ เช่น หวัด ปวดศีรษะ และตาแดงจากไวรัส รายการนี้ไม่มีเอชไอวี และหน้าเดียวกันให้สอบถามเพิ่มเติมที่สายด่วน สปสช. 1330

ผู้เขียนแนะนำให้ถามเจ้าหน้าที่สิทธิของโรงพยาบาลที่รักษาอยู่ (คู่มือเขียนว่าตำแหน่งนี้มีหน้าที่ตรวจสอบสิทธิการรักษา) ว่าสิทธิที่ใช้อยู่ครอบคลุมบริการทางไกลของที่นี่หรือไม่ และค่าส่งยาคิดอย่างไร คนที่ไม่มีบัตรประชาชนไทยให้ถามค่าใช้จ่ายทั้งหมดก่อน สิทธิการรักษาแต่ละแบบอ่านต่อได้ที่ รวมสิทธิจำเป็น! เข้าถึงการรักษาเอชไอวี

ความลับ ข้อจำกัด และผลจากโรงพยาบาลที่ลองใช้

คู่มือเขียนว่าบริการทางไกลต้องได้รับความยินยอม ถ้าไม่ยินยอมจะไม่มีการบังคับและไม่มีผลต่อการรักษา ผู้ให้บริการควรบอกให้ชัดว่าเรื่องที่คุยเป็นความลับ และมีการบันทึกการสนทนาหรือไม่

ความเสี่ยงที่คู่มือยกไว้ เช่น ภาพหรือเสียงไม่ชัดพอ อินเทอร์เน็ตขัดข้อง ระบบเก็บข้อมูลบกพร่องจนกระทบความลับ และการตรวจร่างกายทำได้จำกัด โดยเขียนว่าบางข้อเกิดได้ไม่บ่อย ถ้าทีมเห็นว่าต้องตรวจเพิ่ม คู่มือให้แจ้งผู้รับบริการมาตรวจที่สถานพยาบาล และเขียนด้วยว่าถ้าไม่ได้มาสถานพยาบาลหลายครั้งติดต่อกัน อาจไม่ได้ตรวจเลือดติดตามผลและระดับไวรัส

งานวิจัยของวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี กับโรงพยาบาลกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร เผยแพร่ปี 2569 ศึกษาผู้มีเชื้อเอชไอวีที่รับยาที่โรงพยาบาลนี้ 50 คน แบ่งเป็นกลุ่มที่ใช้บริการทางไกลร่วมกับกิจกรรมส่งเสริมความร่วมมือในการรักษา เช่น สมุดบันทึกและข้อความติดตามทางไลน์ กับกลุ่มที่รับบริการแบบปกติ กลุ่มละ 25 คน ผู้วิจัยรายงานว่ากลุ่มแรกดีกว่าในเรื่องที่วัด ได้แก่ ค่าใช้จ่าย เวลาที่ใช้รับบริการ การร่วมมือในการรักษา และผลเลือด

งานนี้มีผู้เข้าร่วมน้อย ทำในโรงพยาบาลเดียว ผู้วิจัยเลือกผู้เข้าร่วมเอง กลุ่มบริการทางไกลมีคะแนนการร่วมมือในการรักษาสูงกว่าตั้งแต่ก่อนเริ่ม และผู้วิจัยไม่ได้ถามว่าผู้เข้าร่วมเริ่มยาต้านมานานแค่ไหน ซึ่งผู้วิจัยเขียนว่ามีผลต่อปริมาณไวรัส ผู้วิจัยเขียนด้วยว่ารูปแบบนี้อาจไม่เหมาะกับผู้สูงอายุ ผู้มีรายได้น้อย หรือผู้ที่ขาดทักษะด้านดิจิทัล และต้องระวังเรื่องความปลอดภัยของข้อมูล

ภาพประกอบ: รับยาต้าน HIV ทางไกลในไทย ระบบบริการจัดไว้อย่างไร (3/3)

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีสมาร์ทโฟน ใช้บริการทางไกลได้ไหม

คู่มือของกรมควบคุมโรคเขียนว่าผู้รับบริการควรมีโทรศัพท์ แท็บเล็ต หรือคอมพิวเตอร์ และมีสัญญาณอินเทอร์เน็ตหรือโทรศัพท์ แต่ละคลินิกใช้ช่องทางไม่เหมือนกัน ให้ถามคลินิกที่รักษาอยู่

ไม่อยากใช้บริการทางไกล จะกระทบการรักษาไหม

คู่มือของกรมควบคุมโรคเขียนว่าถ้าผู้รับบริการไม่ยินยอมจะไม่มีการบังคับหรือมีผลใด ๆ ต่อการรักษา

เพิ่งเริ่มยาต้าน ขอใช้บริการทางไกลได้ไหม

คู่มือของกรมควบคุมโรคยกผู้ที่เพิ่งเริ่มยาและต้องติดตามเรื่องการกินยาในช่วงแรกไว้เป็นตัวอย่างหนึ่ง แต่การตัดสินว่าใช้ได้หรือไม่เป็นของแพทย์และทีมที่คลินิก ระหว่างรอคำตอบ อย่าหยุดยาหรือเลื่อนนัดเอง

ใช้แอปพบแพทย์ของบัตรทองรับยาต้านแทนได้ไหม

หน้าบริการแพทย์ทางไกลของ สปสช. ที่เปิดอ่านเมื่อ 14 ตุลาคม 2569 ลงรายการ 42 กลุ่มโรคและอาการไว้ และรายการนั้นไม่มีเอชไอวี เรื่องยาต้านให้ติดต่อคลินิกยาต้านไวรัสที่รักษาอยู่ หรือถามสายด่วน สปสช. 1330

ระหว่างใช้บริการทางไกล มีอาการผิดปกติ ต้องทำอย่างไร

คู่มือของกรมควบคุมโรคเขียนว่าบริการทางไกลเน้นผู้ที่ไม่มีอาการเจ็บป่วยวิกฤต ผู้เขียนแนะนำว่าถ้ามีอาการผิดปกติ ให้ติดต่อคลินิกที่รักษาอยู่โดยไม่ต้องรอนัด ถ้าอาการรุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที และอย่าหยุดยาเอง

สรุป

  • คู่มือการจัดบริการสุขภาพทางไกลด้านเอชไอวีของกรมควบคุมโรค (คำนำลงปี 2566) เล่าตัวอย่างจากสถานพยาบาลนำร่อง 7 แห่ง ให้ถามคลินิกที่รักษาอยู่ว่ามีบริการนี้หรือไม่
  • คู่มือให้แต่ละแห่งกำหนดเกณฑ์เอง เกณฑ์ตัวอย่างในคู่มือเขียนให้ผู้ให้บริการใช้ ผู้ที่สนใจให้แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ที่คลินิกยาต้านไวรัส และระหว่างรอการประเมิน อย่าหยุดยาหรือเลื่อนนัดเอง
  • ในขั้นตอนตัวอย่างของคู่มือ ผู้รับบริการชำระค่ายาตามสิทธิและค่าส่งไปรษณีย์ตามระบบของโรงพยาบาล เรื่องสิทธิให้ถามเจ้าหน้าที่สิทธิของโรงพยาบาล หรือสายด่วน สปสช. 1330 สำหรับสิทธิบัตรทอง

อ่านเรื่องการรักษาเพิ่มได้ที่หน้า การรักษา HIV: เริ่มเร็ว สุขภาพดี และก้าวสู่ U=U ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง