ผลข้างเคียงของ PrEP ส่วนใหญ่มักไม่รุนแรง และหลายคนไม่มีอาการเลย ผู้ที่มีอาการช่วงเริ่มยาอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือไม่สบายท้อง แล้วค่อย ๆ ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม อาการและการติดตามแตกต่างกันตามชนิดยาและสุขภาพของแต่ละคน
อย่าหยุด PrEP เองทันทีเมื่อมีอาการ เพราะการหยุดผิดช่วงอาจทำให้การป้องกันไม่ต่อเนื่อง ให้ติดต่อหน่วยบริการเพื่อประเมินว่าอาการเกี่ยวกับยาหรือไม่ และวางแผนใช้ต่อ เปลี่ยนวิธี หรือหยุดอย่างปลอดภัย
ผลข้างเคียงของ PrEP ที่พบได้ช่วงเริ่มใช้
- คลื่นไส้หรือไม่สบายท้อง
- ปวดศีรษะหรือเวียนศีรษะเล็กน้อย
- อ่อนเพลีย
- ถ่ายเหลวหรือเบื่ออาหาร
- ปวด ตึง หรือบวมเล็กน้อยบริเวณฉีด สำหรับ PrEP แบบฉีด
อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดกับทุกคนและมักดีขึ้นเอง หากรบกวนการกิน การนอน การทำงาน หรือไม่ดีขึ้น ควรขอคำแนะนำแทนการทนหรือหยุดยาเอง หน่วยบริการอาจช่วยปรับเวลากินยา แนะนำวิธีลดอาการ หรือประเมินสาเหตุอื่น
มีผลต่อไต ตับ หรือกระดูกไหม
| เรื่องที่กังวล | ข้อมูลทั่วไป | ควรทำอย่างไร |
|---|---|---|
| ไต | ยากินบางสูตรอาจมีผลต่อการทำงานของไต แต่การเปลี่ยนแปลงส่วนใหญ่มักเล็กน้อย | แจ้งโรคไต เบาหวาน ความดัน และยาที่ใช้อยู่ พร้อมตรวจตามแผนของหน่วยบริการ |
| ตับและไวรัสตับอักเสบบี | ยากินบางสูตรออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย การหยุดโดยไม่มีแผนอาจทำให้ตับอักเสบกำเริบในผู้ที่มีเชื้อ | ตรวจหรือแจ้งประวัติไวรัสตับอักเสบบี และอย่าหยุดยาเอง |
| กระดูก | ยากินบางสูตรสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงความหนาแน่นกระดูกเล็กน้อยในบางกลุ่ม | แจ้งประวัติกระดูกพรุน กระดูกหักง่าย หรือยาที่มีผลต่อกระดูก |
| บริเวณฉีด | PrEP แบบฉีดอาจทำให้ปวด กดเจ็บ หรือบวมชั่วคราว | สังเกตอาการและแจ้งหากปวดมาก บวมแดงลาม มีไข้ หรือมีหนอง |
ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกันทุกครั้ง ชนิดยา อายุ โรคประจำตัว ผลตรวจเดิม และยาร่วมอื่น ๆ มีผลต่อแผนติดตาม จึงไม่ควรนำตัวเลขหรือรอบตรวจของคนอื่นมาใช้กับตนเอง
อาการแบบไหนควรติดต่อหน่วยบริการทันที
ติดต่อหน่วยบริการโดยเร็วหากมีอาการต่อไปนี้:
- ผื่นมาก ผื่นลาม มีแผลในปาก หรือมีไข้ร่วมด้วย
- ตัวหรือตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ หรือปวดท้องมาก
- ปัสสาวะน้อยลงมาก บวมผิดปกติ อ่อนแรงมาก หรือสับสน
- อาเจียนหรือท้องเสียจนกินน้ำและยาไม่ได้
- ก้อนบวมแดงร้อนบริเวณฉีด ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้
หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม เป็นลม ชัก หรือมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน ให้ไปฉุกเฉินทันที อาการเหล่านี้พบไม่บ่อย แต่ไม่ควรรอวันนัด
มีไข้ ผื่น เจ็บคอ หลังมีเหตุเสี่ยง คิดว่าเป็นผลข้างเคียงได้ไหม
ไม่ควรสรุปเอง เพราะอาการคล้ายไข้ ผื่น เจ็บคอ ต่อมน้ำเหลืองโต หรือปวดเมื่อย อาจเกิดจากหลายสาเหตุ รวมถึงการติดเชื้อเอชไอวีระยะแรกในบางคน หากมีเหตุเสี่ยงใหม่ ลืมยา ใช้ยาไม่ต่อเนื่อง หรือเริ่ม PrEP โดยไม่ได้ตรวจล่าสุด ให้ติดต่อหน่วยบริการและแจ้งวันที่เกิดเหตุ
อย่าเพิ่มยา หยุดยา หรือเปลี่ยนเป็นยารักษาเอง หน่วยบริการอาจต้องเลือกการตรวจให้เหมาะกับช่วงเวลาและยาที่ใช้อยู่
ก่อนเริ่ม PrEP ควรบอกอะไรกับหน่วยบริการ
- วันที่และลักษณะของเหตุที่อาจสัมผัสเชื้อล่าสุด
- ยาทุกชนิด รวมยาซื้อเอง สมุนไพร อาหารเสริม และฮอร์โมน
- โรคไต ตับ เบาหวาน ความดัน กระดูกพรุน หรือประวัติกระดูกหัก
- ประวัติไวรัสตับอักเสบบี และวัคซีนที่เคยได้รับ
- การตั้งครรภ์ ให้นม หรือแผนตั้งครรภ์ หากเกี่ยวข้อง
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยเลือกวิธีที่ปลอดภัย ไม่ได้ใช้ตัดสินว่าคุณ “เสี่ยงเกินไป” หรือสมควรได้รับบริการหรือไม่
ถ้ากังวลผลข้างเคียง ควรทำอย่างไร
- จดชื่อยา เวลาใช้ และเวลาที่เริ่มมีอาการ
- ถ่ายรูปผื่นหรือบริเวณฉีดไว้ หากมองเห็นอาการได้
- ติดต่อหน่วยบริการที่จ่ายยา พร้อมแจ้งเหตุเสี่ยงล่าสุดและยาร่วมทั้งหมด
- ถามให้ชัดว่าควรใช้ยาต่ออย่างไร และต้องมาตรวจก่อนนัดหรือไม่
หากต้องการทบทวนภาพรวม อ่าน PrEP แบบรายวันและ On-Demand และหากเพิ่งเกิดเหตุไม่เกิน 72 ชั่วโมง อ่าน PEP หลังสัมผัสเชื้อ พร้อมติดต่อหน่วยบริการทันที
คำถามที่พบบ่อย
PrEP ทำให้ตับหรือไตพังทุกคนไหม
ไม่ใช่ คนส่วนใหญ่ใช้ PrEP ได้อย่างปลอดภัย ผลต่อไตจากยากินบางสูตรมักเล็กน้อย แต่ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาบางชนิดอาจต้องติดตามต่างออกไป
มีอาการคลื่นไส้ ควรหยุดยาเลยไหม
ไม่ควรหยุดเอง หากอาการไม่รุนแรงให้ติดต่อหน่วยบริการเพื่อขอวิธีช่วยและยืนยันแผนใช้ยา หากอาเจียนจนกินน้ำหรือยาไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ให้รับการประเมินเร็วขึ้น
ผลตรวจไตผิดปกติครั้งเดียว แปลว่าต้องเลิก PrEP ไหม
ยังสรุปไม่ได้ ทีมดูแลจะดูค่าจริง แนวโน้ม ปัจจัยอื่น และอาจตรวจซ้ำก่อนตัดสินใจ มีทางเลือก PrEP หลายแบบสำหรับผู้ที่ใช้ยากินบางสูตรไม่ได้
PrEP แบบฉีดไม่มีผลข้างเคียงใช่ไหม
ยังมีผลข้างเคียงได้ โดยอาการบริเวณฉีดพบได้บ่อยและมักไม่รุนแรง ต้องไปตามนัดเพื่อคงการป้องกัน และแจ้งหน่วยบริการหากพลาดนัดหรือมีอาการผิดปกติ
สรุป
PrEP โดยทั่วไปปลอดภัยและผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักไม่รุนแรง แต่ชนิดยาและสุขภาพแต่ละคนต่างกัน หากมีอาการให้ติดต่อหน่วยบริการแทนการหยุดหรือปรับยาเอง ไปตามนัด และแจ้งยากับโรคประจำตัวทั้งหมด หากมีอาการแพ้รุนแรง หายใจลำบาก หรือเป็นลม ให้ไปฉุกเฉิน
