PrEP (เพร็พ) คือยาป้องกันเอชไอวีสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเชื้อ ใช้ก่อนมีโอกาสสัมผัสเชื้อ ยามีทั้งแบบกินทุกวัน แบบกินเฉพาะช่วงตามความเหมาะสม และแบบฉีดในบางบริการ การเลือกวิธีควรทำร่วมกับหน่วยบริการ เพราะต้องตรวจเอชไอวีก่อนเริ่มและติดตามความปลอดภัย
PrEP ไม่ใช่ยาฉุกเฉินหลังสัมผัสเชื้อ หากเพิ่งมีเหตุเสี่ยงในช่วง 72 ชั่วโมงที่ผ่านมา ให้ติดต่อหน่วยบริการทันทีเพื่อประเมิน PEP แทน ไม่ควรรอเริ่ม PrEP เอง
PrEP ช่วยอะไร และไม่ช่วยอะไร
- ช่วยลดโอกาสรับเชื้อเอชไอวีเมื่อใช้ตามแผนอย่างถูกต้อง
- ไม่ใช่ยารักษาเอชไอวี และไม่ควรเริ่มก่อนทราบผลตรวจล่าสุด
- ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม ไวรัสตับอักเสบ หรือการตั้งครรภ์
- ใช้ร่วมกับถุงยาง สารหล่อลื่น และการตรวจสุขภาพทางเพศได้ตามความต้องการ
แบบรายวันกับแบบ On-Demand ต่างกันอย่างไร
| วิธี | เหมาะกับสถานการณ์แบบใด | สิ่งที่ควรถามหน่วยบริการ |
|---|---|---|
| แบบกินทุกวัน | ต้องการการป้องกันต่อเนื่อง หรือคาดเวลาเพศสัมพันธ์ล่วงหน้าไม่ได้ | เริ่มเมื่อไร ลืมยาทำอย่างไร และหยุดอย่างปลอดภัยเมื่อไร |
| แบบ On-Demand | วางแผนล่วงหน้าได้และสามารถทำตามตารางได้ครบ | สูตรยาที่มีเหมาะกับตนหรือไม่ และต้องนับเวลาอย่างไร |
| แบบฉีด | ไม่สะดวกกินยาสม่ำเสมอและเข้ารับบริการตามนัดฉีดได้ | มีบริการหรือไม่ ต้องตรวจอะไร และทำอย่างไรหากพลาดนัด |
แนวทาง PrEP ของไทยปี 2568 มีทางเลือกมากขึ้น รวมถึงการใช้ยาบางสูตรแบบ On-Demand ในทุกเพศ แต่ไม่ได้หมายความว่ายาทุกสูตรหรือทุกสถานการณ์ใช้แบบเดียวกันได้ จึงควรให้หน่วยบริการตรวจชื่อยา สุขภาพ และวิธีสัมผัสเชื้อก่อนวางแผน
ทำไมบทความนี้ไม่ให้ตารางกินยาเฉพาะบุคคล
ตาราง PrEP ขึ้นกับชนิดยา วิธีใช้ เหตุการณ์ล่าสุด ผลตรวจเอชไอวี ไวรัสตับอักเสบบี การทำงานของไต และการตั้งครรภ์หรือให้นมในบางคน หากนับเวลาไม่ครบหรือใช้ยาผิดสูตร การป้องกันอาจไม่ต่อเนื่อง การรับแผนเป็นลายลักษณ์อักษรจากหน่วยบริการจึงปลอดภัยกว่าการจำจากโพสต์ทั่วไป
หากต้องการอ่านภาพรวมเพิ่มเติม ดู PrEP On-Demand คืออะไร และ ผลข้างเคียงของ PrEP แล้วนำคำถามไปคุยกับหน่วยบริการ
ก่อนเริ่ม PrEP ต้องทำอะไร
- ตรวจเอชไอวี เพื่อยืนยันว่าเหมาะกับการใช้ PrEP หากมีอาการคล้ายการติดเชื้อระยะแรกหรือเพิ่งมีเหตุเสี่ยง ควรบอกวันที่และรายละเอียดกับผู้ให้บริการ
- ทบทวนสุขภาพและยาที่ใช้ รวมยาซื้อเอง สมุนไพร อาหารเสริม ฮอร์โมน โรคไต และประวัติไวรัสตับอักเสบบี
- เลือกวิธีที่ทำได้จริง ไม่จำเป็นต้องเลือกตามคนอื่น และเปลี่ยนวิธีได้โดยวางแผนกับหน่วยบริการ
- รับแผนติดตาม ให้รู้วันตรวจครั้งต่อไป ช่องทางขอยาเพิ่ม และเบอร์ติดต่อเมื่อมีปัญหา
ถ้าลืมยา พลาดนัด หรืออยากหยุด ควรทำอย่างไร
อย่าเดาหรือกินชดเชยเอง เพราะคำแนะนำต่างกันตามวิธีที่ใช้และเวลาที่มีเพศสัมพันธ์ ให้ติดต่อหน่วยบริการหรือคลินิกที่จ่ายยา พร้อมบอกชื่อยา เวลาที่กินครั้งล่าสุด และเวลาที่อาจสัมผัสเชื้อ หากเหตุเกิดในช่วง 72 ชั่วโมง อาจต้องประเมิน PEP อย่างเร่งด่วน
การหยุด PrEP ต้องมีช่วงต่อเนื่องหลังเหตุเสี่ยงตามชนิดยาและวิธีใช้ จึงควรวางแผนก่อนหยุด หากหยุดไปแล้วและต้องการเริ่มใหม่ ให้ตรวจและรับคำแนะนำใหม่แทนการใช้ยาเก่าที่เหลือ
ผลข้างเคียงแบบไหนควรขอคำแนะนำ
บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ หรือไม่สบายท้องในช่วงแรก ซึ่งมักดีขึ้น แต่หากอาการรบกวนชีวิตประจำวัน ควรติดต่อหน่วยบริการเพื่อหาวิธีช่วย ไม่ควรหยุดยาเอง หากมีหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม เป็นลม ผื่นรุนแรง อาเจียนจนกินน้ำไม่ได้ หรืออาการรุนแรงอื่น ให้ไปฉุกเฉิน
คำถามที่พบบ่อย
ขอ PrEP ได้แม้ไม่อยากเล่ารายละเอียดชีวิตส่วนตัวทั้งหมดไหม
ได้ คุณบอกเท่าที่จำเป็นต่อความปลอดภัย เช่น วันที่อาจสัมผัสเชื้อ วิธีสัมผัส ยาที่ใช้ และโรคประจำตัว สามารถถามเรื่องความลับและการเก็บข้อมูลก่อนรับบริการได้
PrEP แบบ On-Demand ใช้ได้ทุกเพศหรือไม่
แนวทางไทยปี 2568 เปิดทางให้ใช้ยาบางสูตรแบบ On-Demand ได้ทุกเพศ แต่ต้องเลือกสูตรและประเมินสถานการณ์ให้ถูกต้อง คำแนะนำจากต่างประเทศอาจไม่เหมือนแนวทางไทย จึงควรยึดแผนจากหน่วยบริการที่ดูแลคุณ
กิน PrEP แล้วไม่ต้องตรวจอีกใช่ไหม
ยังต้องตรวจตามนัด เพื่อยืนยันสถานะเอชไอวี ดูความปลอดภัย และรับยาต่อ การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นขึ้นกับกิจกรรมและความต้องการของแต่ละคน
PrEP ป้องกันเอชไอวีได้ 100% ไหม
ไม่มีวิธีใดควรรับประกัน 100% ประสิทธิผลขึ้นกับการใช้ให้ถูกวิธีและต่อเนื่อง หากลืมยา พลาดนัด หรือไม่แน่ใจ ให้ขอคำแนะนำเร็วที่สุด
สรุป
PrEP เป็นทางเลือกป้องกันเอชไอวีสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเชื้อ มีหลายรูปแบบและไม่จำเป็นต้องใช้เหมือนกันทุกคน ขั้นสำคัญคือการตรวจเอชไอวีก่อนเริ่ม เลือกวิธีร่วมกับหน่วยบริการ ใช้ตามแผน และติดตามตามนัด หากเพิ่งเสี่ยงไม่เกิน 72 ชั่วโมงให้ขอประเมิน PEP ทันที
